Extra informatie over Haiti
Algemeen
Hati, het westelijk deel van het eiland Hispaniola, werd door de Fransen gekoloniseerd in de 17e eeuw. De grens met het Spaanse deel van het eiland werd vastgelegd bij de 'Vrede van Rijswijk' (1697). In 1804 werd Hati na een 12 jaar durende, bloedige slavenopstand s wereld eerste onafhankelijk republiek met een voornamelijk negrode bevolking. Isolatie door de grote mogendheden, een forse schadeloosstelling aan Frankrijk, maar vooral voortdurend geweld tussen de regerende mulatten (halfbloed) en de zwarte meerderheid van de bevolking leidden tot een eeuw van chaos. Vervolgens bezette de VS, beducht voor Duitse invloed, in 1915 Hati. Pas in 1946 werd voor het eerst een zwarte regeringsleider gekozen, de liberaal Dumarsais Estime.
Het Duvalierisme
Na een militaire coup in 1950 werd in 1957 een van Estimes ministers, de nationalist Dr. Francois Duvalier ("Papa Doc"), tot president gekozen. Zijn plannen om de traditionele invloed van de mulatten, de Rooms-Katholieke kerk, de militairen en de VS in te perken stuitten op heftige oppositie. Om zich tegen deze oppositie te beschermen richtte Duvalier een zwarte militia op, de "Tontons Macoutes". Onder zijn leiderschap nam het geweld zienderogen toe; vooral de mulatten waren hiervan het slachtoffer. In 1964, toen hij zichzelf uitriep tot "president voor het leven", waren reeds tienduizenden Hatianen vermoord of gevlucht. Toen Duvalier in 1971 overleed ging de macht over op zijn zoon Jean-Claude ("Baby Doc"). De VS was ondanks een aantal strubbelingen de Duvaliers blijven steunen en wist zijn invloed onder het regiem van Duvalier jr. uit te breiden. Hierdoor kon eind jaren '70 enige verbetering in de mensenrechtensituatie worden bewerkstelligd. De excessieve leefstijl van Duvalier jr. leidde tot toenemende kritiek, ook binnen de eigen gelederen. Na de eerste rellen in 1984 begon een periode van toenemend geweld, waarbij honderden doden vielen. De VS meende erger te kunnen voorkomen door in februari 1986 de Duvaliers in ballingschap te sturen. Medio 1987 nam het geweld echter weer toe. Na een nieuwe periode van onrust, waarin diverse militaire coups plaats hadden, werden in december 1990 voor de eerste maal vrije presidentsverkiezingen gehouden. De priester Jean-Bertrand Aristide werd met 67% van de stemmen gekozen.
De eerste regering Aristide
Gebrek aan ervaring en de begunstiging van een kleine groep persoonlijke vrienden deden de steun van Aristide echter spoedig afbrokkelen. Negen maanden na zijn aantreden, in september 1991, grepen de militairen wederom de macht en werd Aristide verbannen. Duizenden aanhangers van Aristide werden vermoord en tienduizenden Hatianen weken als "bootvluchteling" uit, voornamelijk naar de VS. De Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS) en de VN voerden een stringent sanctiebeleid. Pas in oktober 1994, na een militaire ingreep van de VS, kon Aristide in het presidentschap worden hersteld. Het leger werd opgeheven en de meeste leiders van het regime namen de vlucht.
De regering Prval
In de periode 1996-2000 regeerde Ren Prval, een volgeling van Aristide, Hij ondervond gedurende zijn bewind veel politieke tegenwerking binnen zijn eigen partij. De politieke situatie bleef fragiel en de al of niet politiek gerichte straatterreur nam hand over hand toe. In mei 2000 werden verkiezingen voor het parlement en de senaat gehouden. De donorgemeenschap inclusief Nederland - heeft hieraan steun gegeven teneinde ze zo vrij en eerlijk mogelijk te laten verlopen, maar de ordehandhaving tijdens de verkiezingen liet veel te wensen over en de veiligheid van de kiezer kon nauwelijks gegarandeerd worden. Bij de verkiezingen voor de senaat verwierf de Lavalas Family partij (LF) 26 van de 27 zetels, en 72 van de 83 zetels in het Lager Huis. Bij de telling van de stemmen voor de senaat werd een flagrante 'fout' gemaakt, die ertoe leidde dat de Lavalas partij van Aristide ten onrechte 10 zetels te veel kreeg toegewezen, waardoor zij op een na alle Senaatszetels bezette. Dit werd ondanks hevige kritiek van binnenlandse en buitenlandse organisaties niet gecorrigeerd. Daarbij kwam dat 3 (van de 9) leden van de voorlopige Kiesraad, na ernstige bedreigingen, naar het buitenland vluchtten. De Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS), Europese Unie (EU), Verenigde Staten (VS), Canada e.a. hebben de Hatiaanse regering gewezen op deze onregelmatigheden en gevraagd corrigerend op te treden. Omdat Hati daar niet op reageerde hebben diverse donoren hun hulpprogramma' s geheel of gedeeltelijk opgeschort.
Aristide opnieuw aan de macht
In november 2000 vonden presidentsverkiezingen plaats in een klimaat van intimidatie en politieke manipulatie. De oppositiepartijen hebben deze verkiezingen geboycot. Aristide werd met 92% van de stemmen (maar een lage opkomst van stemgerechtigden) tot president gekozen en kwam in februari 2001 in functie. De oppositiepartijen, verenigd in de gelegenheidscoalitie 'Convergence' hebben de uitslag van de verschillende verkiezingen niet geaccepteerd. Ondanks onderhandelingsrondes en bemiddelingspogingen door het 'Civil Society Initiative' en door de OAS en de Organisatie van Caribische Staten (CARICOM) kwamen de beide partijen niet tot een toenadering. Demonstraties, rellen, een 'staatsgreep' en de gewelddadige bevrijding van gevangenen uit de gevangenis van Gonaives, droegen bij aan de verslechtering van het politieke klimaat gedurende 2001 en 2002. In de loop van 2002 werd door OAS en CARICOM een 'Special Mission' gevestigd in Port-au-Prince teneinde intensiever te bemiddelen in het conflict en verkiezingen voor te bereiden. Aristide bleef lange tijd aan de macht, maar het conflict escaleerde. Dit leidde uiteindelijk tot het recente aftreden van Aristide. Op dit moment is er een interim-regering aan de macht onder leiding van Gerard Latortue. En van de belangrijkste taken van deze regering is voorbereidingen treffen voor de verkiezingen die eind 2005 zullen plaatsvinden.
Staatsinrichting
De Grondwet, bij referendum goedgekeurd in maart 1987, voorziet in deling van de macht tussen de President (na een ambtsperiode van 5 jaar niet direct herkiesbaar), de Eerste Minister en een parlement met twee kamers. Daarnaast voorziet de Grondwet in regionale decentralisatie, scheiding van leger en politie, afschaffing van de doodstraf en onafhankelijke rechtspraak. Creools en voodoo kregen een officile status als taal respectievelijk godsdienst. De Grondwet werd reeds in juni 1988 opgeschort en werd, na een gedeeltelijke toepassing vanaf maart 1989, pas in oktober 1994, bij de terugkeer van Aristide, weer volledig van kracht.
Binnenlandse politiek
De Hatiaanse overheid is buitengewoon zwak. Bij de beleidsvoering bestaat een grote discrepantie tussen 'beleid-op-papier en de daadwerkelijke uitvoering. De overheid beschikt over weinig middelen om alleen al de lopende kosten van haar apparaat te kunnen financieren. Voor investeringen is zij afhankelijk van donorgelden of van leningen bij organisaties als de InterAmerican Development Bank (IDB), IMF of Wereldbank. In de periode 2000-2003 droogde de stroom van donorgelden goeddeels op, toen donoren besloten een deel van hulp op te schorten vanwege de anomalien bij de verkiezingen. Ook de leningen stagneren omdat Hati inmiddels achterstallig is in betaling van rentes en aflossingen.
Hati heeft bij haar binnenlands beleid na het herstel in de macht van Aristide in 1994 veel hulp van de VN gekregen. Een VN-vredesmacht heeft zich gedurende 3 jaar over de veiligheidssituatie in Hati ontfermd. Bij het vertrek van de UNTMIH-militairen eind 1997 werden deze vervangen door de UN Civilian Police Mission in Hati (MIPONUH), die tot taak had de Hatiaanse politie te trainen, teneinde een solide democratie in Hati op te bouwen en de politie professionaliteit en bewustzijn aangaande de mensenrechten bij te brengen. Het mandaat van MIPONUH liep in maart 2000 af, de VN hebben de 'MICAH/Civilian Support Mission' teruggetrokken. Op 30 april 2004 heeft de Veiligheidsraad een resolutie goedgekeurd voor de totstandkoming van de MINUSTAH (United Nations Stabilization Mission in Haiti), en daarmee de plaatsing van 6700 troepen, 1622 personen burger politie en internationale en plaatselijke burgerstaf in Hati. Deze missie moet ondersteuning bieden bij het herstellen van de stabiliteit en de veiligheid in het land. Thans trachten de OAS, UNDP en de CARICOM de cordinatie van activiteiten ter bevordering van de rechtsstaat en versterking van de democratie over te nemen. |