Extra informatie over Jordanie
Algemeen
Jordani (officieel: Al-Mamlakah al-Oerdoennijjah al-Hasji-mijjah = Het Hasjemitisch Koninkrijk Jordani) is een koninkrijk in het Midden-Oosten, ten oosten van de rivier de Jordaan.
De totale oppervlakte van Jordani bedraagt 90.650 km2 en het land is daarmee ongeveer twee keer zo groot als Nederland en iets groter dan de Benelux. De totale omtrek van het land bedraagt ca. 1600 km.
Jordani is van noord naar zuid ongeveer 380 kilometer lang en van oost naar west ongeveer 400 kilometer breed. Het land grenst in het noorden aan Syri (375 km), in het noordoosten aan Irak (181 km), in het oosten en zuiden aan Saoedi-Arabi (744 km), en in het westen aan Isral (238 m) en de West Bank of Westelijke Jordaanoever (97 km).
In het zuiden heeft Jordani nog een kleine kuststrook van 26 km aan de Golf van Aqaba.
Landschap
Jordani is te verdelen in drie landschappen: de Jordaan-vallei, het heuvelland in het westen, en het Oost-Jordaanse woestijnplateau, dat zich tot in Syri en Saudi-Arabi uitstrekt. Het totale landoppervlak van Jordani bestaat voor 91% uit woestijn.
Geologisch gezien ligt Jordani op de plaats waar de grote continenten Eurazi, Afrika en Indi samenkomen. Vandaar dat hier barsten in de aardkorst voorkomen; een van de grootste ter wereld is bijvoorbeeld gelegen in de Golf van Aqaba, 7000 kilometer lang helemaal tot aan Mozambique.
De Jordaan-vallei in het westen, is het laagst gelegen dal op aarde. Zo ligt de waterspiegel van het Meer van Tiberias op -210 meter, de Dode Zee ligt op -410 meter, het laagste punt op aarde. De Dode Zee heeft een zeer hoog zoutgehalte van meer dan 30%. De breedte van de zee varieert van 5 tot 16 kilometer, de lengte is 75 kilometer. De diepte varieert van 400 meter in het noorden tot 5 meter in het zuiden. Deze getallen zijn aan verandering onderhevig omdat de waterspiegel zakt, onder andere door de grote verdamping.
De vallei is een zogenaamd breukdal en ontstaan door tektonische bewegingen in de aardkorst. Het dal vormt de noordelijke uitloper van de breuklijn tussen de Afrikaanse en de Arabische aardschollen. Op zeeniveau is het dal ca. 8 kilometer breed ter hoogte van de monding van de Yarmuk in de Jordaan, tot ca. 25 kilometer ten noorden van de Dode Zee. Aan beide kanten van het dal lopen de berghellingen steil omhoog.
Ten zuiden van de Dode Zee zet het breukdal zich voort in de zeer droge Wadi Araba, en ter hoogte van Ash-Shawbak wordt het zeeniveau weer bereikt.
Het heuvelland in het westen is meer een plateau, dat op vele plaatsen is doorsneden door diep ingesneden dalen, waardoor wadis (rivierbeddingen) naar de Jordaan en de Wadi Araba lopen. De hoogste top van Jordani ligt in het zuidelijke gedeelte, de Jabal Ram met 1754 meter. In het noorden bereikt de Um ad-Daraj en hoogte van 1247 meter.
Ten oosten van het heuvelland strekt zich het zeer uitgestrekte Oost-Jordaanse woestijnplateau uit, met een gemiddelde hoogte van 500-600 meter. Noordoost-Jordani behoort tot de Syrische woestijn, het zuidoosten tot de woestijnen van het Arabisch Schiereiland. In het oosten lopen een aantal wadi-dalen in de richting van de Wadi as-Sarham.
Al-Azraq en Al-Jafr zijn in dit gebied de belangrijkste oases en kenmerkend voor de gehele Jordaanse woestijn zijn de zwarte lavavelden.
De belangrijkste rivieren zijn de Jordaan (Arabisch: Al-Ghawr) met een lengte van slechts 97 kilometer, en de zijrivieren van de Jordaan, de Jarmoek (Nahr al-Yarmuk) en de Zarqa.
De Jordaan ontspringt op de westhelling van de berg Hermon in Syri en mondt uit in de Dode Zee.
Klimaat
Noordoost-, Zuidoost-, Zuid-Jordani en de Wadi Araba hebben allemaal een woestijnklimaat, waar de neerslag beneden de 200 mm per jaar bedraagt. Rond de hoogvlakte ligt een zone met een steppeklimaat en een neerslaghoeveelheid van 100-300 mm. In het woestijn/steppegebied valt alleen s winters wat neerslag. De hoogste delen van de hoogvlakte en de hellingen ten oosten van de Jordaan-vallei hebben een soort Middellandse-Zeeklimaat met hete, droge zomers en zachte winters met geringe hoeveelheden neerslag.
De noordelijkste en hoogste delen van de hoogvlakte ontvangen de meeste neerslag en alleen hier zijn landbouwactiviteiten mogelijk. Door de hoogte valt de neerslag hier soms in de vorm van sneeuw.
Jordani kent hete zomers, met name op het plateau en in de Jordaanvallei. De winters duren van november tot mei en zijn tamelijk vochtig; de berggebieden ten westen en oosten van de Jordaan zijn tamelijk koud en kennen vorst en sneeuw.
De neerslag bedraagt in het hoge heuvelland in het noorden jaarlijks gemiddeld 700 mm; in het zuiden van de Jordaan-vallei 100 mm.
De gemiddelde temperatuur in januari ligt in het noorden van Jordani tussen de 5 en 10C, in het zuiden tussen 10 en 15C. In de Jordaan-vallei en de Wadi Araba is het nog iets warmer, tussen de 15 en 20C. In de zomer lopen de temperaturen op tot 25 en 30C in het noorden en 30C en 35C in het zuiden en in de Jordaan-vallei en de Wadi Araba. Regelmatig komen de temperaturen daar boven de 40C uit. Vanwege de vochtige lucht en de hoge temperaturen is het s zomers nauwelijks uit te houden.
Planten en dieren
Planten
De variteit in landschap gaat gepaard met een even grote variteit in vegetatie. Naar het oosten toe groeit er steeds minder. In de woestijn bloeien vlak na regenval doornstruiken, grassen en veel eenjarige planten. Als de zon weer gaat schijnen verdort deze vegetatie weer snel en alleen de taaiste struiken, zoals heidebrem, ganzeroet, tamarisk en distel, overleven dan nog. In Jordani komen zeer veel endemische planten voor.
De lente is het hoogseizoen voor bloemen en planten in Jordani. Van februari tot mei, althans bij voldoende regenval, groeien er meer dan 2000 soorten bloemen en planten verspreid over het land. Na droge, warme winters daarentegen, komen veel bloemen en planten niet eens tot bloei.
Vroeger had Jordani uitgestrekte bossen, die echter door roofbouw grotendeels verdwenen zijn. Met name het hoogland van Jordani is nog met ca. 65.000 hectares bossen bedekt waar pijnbomen, cipressen, acacias, vlinderbomen, ingevoerde eucalyptusbomen en altijdgroene eiken groeien.
De plantengroei bestaat verder vooral uit steppevegetatie, armer of rijker al naargelang de hoeveelheid neerslag. Herbebossing wordt bemoeilijkt door erosie, karstverschijnselen en de vele schapen en geiten, die veel nieuwe aanplant opvreten.
De nationale bloem van Jordani is de zwarte, eigenlijk dieppaarse, iris, die vooral rond Madaba te vinden is.
Dieren
De Jordaanse dierenwereld telt ongeveer 70 soorten en ondersoorten zoogdieren, 73 reptielsoorten, 150 vogelsoorten, 4 amfibiesoorten, 20 zoetwatervissoorten en 1000 vissoorten in de Golf van Aqaba, onder andere spectaculaire vissen als de vlindervis, papegaaivis, clownvis, ballonvis, leeuwvis, maar ook zeesterren, zeepaardjes, zee-egels en zee-anemonen.
De schaarse dierenwereld heeft aan de kust een mediterraan karakter, maar in het binnenland een typisch (Arabisch) woestijnkarakter. Grote roof- en hoefdieren hebben het steeds moeilijker door de afname van prooidieren en grasland.
De groep grote zoogdieren bestaat vooral uit (gedomesticeerde) paarden, ezels, geiten, schapen, dromedarissen, koeien, honden en katten. In de woestijngebieden leven verder nog woestijnvossen, jakhalzen, caracals, hazen en gerbils, een soort knaagdier. Hagedissen zijn talrijk, o.a. de beroemde blauwe hagedis, en verder nog wat schildpadden en schorpioenen; slangen zijn zeldzaam.
Langs de oases strijken regelmatig grote groepen trekvogels neer (ca. 200 soorten), met name die van al-Azraq. Inheems zijn vele soorten kleine roofvogels, onder andere de dwergarend, de havikarend en de grauwe kiekendief. Bijzondere vogels zijn de woestijnleeuwerik, zonnevogel en Bonellis nachtegaal.
In verscheidene delen van het land zijn of worden natuurreservaten ingericht om dieren te beschermen tegen uitsterven, onder andere al-Azraq en de Wadi Araba.
Dierrijk is de Wadi Rum, een vallei ten noordoosten van Aqaba. Het is de woonplaats van onder meer de Palestijnse roodmus, de Egyptische gier, de vale gier, en zoogdieren als de woestijnvos, Aziatische jakhals, gestreepte hyena, woestijnhaas, ibex, egel, gerbil, klipdas en jerboa of woestijnspringmuis. Oppassen is het voor de Palestijnse adder, een van de giftigste slangen van de Arabische landen.
Shaumari (22 km2) was het eerste wildreservaat van Jordani. Het werd gecreerd om een van de meest bedreigde dieren ter wereld te redden: de Arabische oryx. In 1978 werden er vanuit de Phoenix Zoo in Arizona acht exemplaren ingevlogen; in 1999 was de kudde uitgegroeid tot meer dan 200 dieren. Shaumari is ook een fokcentrum voor de Perzische onager, de kropgazelle en de struisvogel. |