Extra informatie over Malawi
Algemeen
Malawi ontleent zijn naam aan het prekoloniale rijk Maravi, dat ooit tot ver over de grenzen van het huidige Malawi reikte. De hedendaagse grenzen van Malawi zijn grotendeels bepaald door de activiteiten van Britse en Schotse missionarissen die met name langs de kust van het Meer van Malawi werkzaam waren. Eind 19e eeuw werd het land, toen Nyasaland geheten, Brits protectoraat. Al vrij snel ontstonden er antikoloniale gevoelens bij de bevolking, die echter pas in de jaren vijftig een voor de Britten bedreigende situatie gingen vormen.
In de periode 1964 (onafhankelijkheidsverklaring) 1994 is het politieke leven in Malawi sterk gedomineerd door de persoon van Dr. Hastings Kamuzu Banda. Deze, van huis uit arts, leefde eind jaren vijftig enige tijd in ballingschap. Hieruit teruggekeerd stelde hij zich aan het hoofd van de Nationalistische Beweging. Na een korte gevangenschap werd Banda opgenomen in de regering, in 1962 benoemd tot Minister-President en twee jaar later, na het uitroepen van de Republiek binnen het Gemenebest, tot President. In de loop der jaren ontwikkelde het regime zich meer en meer tot een autoritair en dictatoriaal bewind dat geen oppositie duldde. Dit werd in de hand gewerkt doordat Dr. Banda vrijwel alle besluiten eigenmachtig nam en zichzelf in 1970 tot president voor het leven benoemde.
Eind jaren tachtig groeide bij veel Malawianen de weerstand tegen het regime van Banda vanwege de grote economische ongelijkheid, de achteruitgaande levensstandaard, de politieke repressie en de veranderende politieke situatie in de regio (vluchtelingenstroom richting Malawi als uitvloeisel van de burgeroorlog in Mozambique en verkiezingswinst van de oppositiepartij in Zambia).
Met steun van de kerken en donoren groeide de oppositie tegen de President. De katholieke bisschoppen veroordeelden in 1992 voor het eerst in het openbaar de mensenrechtenschendingen wat leidde tot verschillende stakingen, studentenprotesten en rellen, terwijl westerse donoren hun niet-humanitaire hulp opschortten. Aan het eind van dat jaar werd een referendum gehouden over het partijenstelsel, waarbij de meerderheid voor een meerpartijensysteem koos.
Als vertrekpunt voor het huidige Malawi kan 1994 gehanteerd worden, het jaar waarin na ordelijk verlopen verkiezingen. Banda tot aftreden werd gedwongen. Het land is erin geslaagd in slechts tien jaar een redelijk functionerend politiek systeem van de grond te krijgen. Zowel in 1994 als in 1999 won het United Democratic Front (UDF) de nationale verkiezingen onder aanvoering van Bakili Muluzi. Deze werd tevens bij de gelijktijdig gehouden presidentsverkiezingen als staatshoofd ge- en herkozen. Hoewel de grondwet een derde termijn uitsluit, trachtte Muluzi via een grondwetswijziging dat toch te bewerkstelligen. Door verzet vanuit de samenleving, de kerken wederom voorop, moest hij dat streven opgeven en wees hij als troonpretendent Bingu wa Mutharika aan, een wat kleurloze econoom die o.m. bij de Wereldbank heeft gewerkt.
In mei 2004 werd Mutharika tot president verkozen. Sindsdien voert hij een beleid dat tot doel heeft door middel van economische hervormingen en corruptiebestrijding het vertrouwen van donoren terug te winnen en armoedebestrijding en economische groei na te streven. Een voedselcrisis en politiek conflict met voormalig president Muluzi bedreigen echter deze ambities.
Staatsinrichting
De introductie van de meerpartijen-democratie in 1994 resulteerde in een nieuwe grondwet waarin niet alleen de staatsvorm is geregeld maar ook de betrokkenheid van de bevolking bij de vorming van een regering en de vrijheid van drukpers. Zij legt tevens de scheiding der machten (onafhankelijke rechtspraak) en de bescherming van de mensenrechten voor alle burgers vast.
De wetgevende macht wordt gekenmerkt door de Nationale Vergadering met 193 leden. Parlementarirs worden direct via een districtenstelsel voor een periode van vijf jaar gekozen. In praktijk is de positie van het parlement zwak ten opzichte van de president en een centralistische, door de president gedomineerde uitvoerende macht.
Binnenlandse politiek
Malawi kent sinds de invoering van het meerpartijenstelsel een groeiend aantal politieke partijen, niet alleen binnen het parlement, maar ook daarbuiten. Veel partijen zijn pas in de aanloop naar de laatste parlementsverkiezingen opgericht en tal van de huidige politieke partijen ontstonden als afsplitsingen van bestaande partijen. Er is sprake van een zekere concentratie van partijaanhang per district/regio. Politieke activiteit is in Malawi erg persoonsgebonden. Hierdoor ontbreekt het partijen dikwijls aan cohesie en ideologische orintatie, hetgeen resulteert in frequente breuken en fragiele gelegenheidscoalities. Binnen deze context kan de positie van de president van oudsher als machtig en invloedrijk omschreven worden.
Ondanks de inzet van soms oneigenlijke en door haar langjarige machtspositie als voornaamste regeringspartij verworven middelen (zoals zendtijd, gebruik van overheidsmiddelen, transport e.d.) kreeg het UDF bij de parlementsverkiezingen in mei 2004 met een forse terugval van 91 naar 49 zetels te maken. UDF verloor aan populariteit mede vanwege de slechte economische prestaties, beschuldigingen van corruptie en de pogingen van ex-president Bakili Muluzi om via een grondwetswijziging een derde termijn te bewerkstelligen. Tijdens niet onomstreden parlements- en presidentsverkiezingen kreeg Mutharika de meeste stemmen (35,89%) en werd de oppositionele Malawi Congress Party (MCP) van de vroegere president Banda verrassenderwijs de grootste partij. In de eerste weken na de verkiezingen wist de UDF de grootste partij te worden door de steun van onafhankelijke parlementsleden en enkele kleinere partijen te zoeken. Op grond van deze stembusuitslag presenteerde president Muthurika medio juni 2004 een driepartijen kabinet (UDF, Aford en Republican Party) dat, in tegenstelling tot het vorige, 46 leden tellende kabinet, in omvang gereduceerd was tot 21 ministers (gaandeweg zijn hier echter enkele leden aan toe gevoegd).
De verkiezing van mei 2004 zijn relatief rustig verlopen, maar diverse waarnemersmissies oordeelden dat het verkiezingsproces niet vlekkeloos is verlopen. Kritiek betreft voornamelijk de wijze waarop de Malawi Electoral Commission haar taak heeft uitgevoerd, de kiezersregistratie en de toegang tot de media. Deze kritiek heeft ertoe geleid dat op 30 augustus 2004 de voorzitter van de Electoral Commission is afgetreden. In mei 2009 zullen er nieuwe verkiezingen plaatsvinden.
Sinds zijn aantreden is president Mutharika, ondermeer door zijn strijd tegen corruptie, een onafhankelijke koers gaan varen ten opzichte van zijn voorganger. In het anti-corruptieproces zijn belangrijke figuren binnen de UDF niet ontzien. Zo zijn een voormalige burgemeester van Blantyre en een voormalig minister van financin respectievelijk veroordeeld en aangeklaagd wegens corruptie. Ook heeft Mutharika geweigerd van corruptie betichtte bondgenoten van Muluzi in zijn kabinet op te nemen. Dit heeft gaandeweg geleid tot toenemende spanningen binnen de UDF.
In februari 2005 is Mutharika uit de UDF gestapt en heeft hij een eigen partij, de Democratic Progress Party (DPP) opgericht. UDF voegde zich bij de oppositie. Dit leidde ertoe dat Mutharika zich geconfronteerd zag met een hem vijandig gezind parlement. De spanningen spitsten zich met name toe op de stemming over de begroting en een motie om de president af te zetten. De dreiging dat politiek gedoe effectieve beheersing van de voedselcrisis zou belemmeren heeft geleid tot irritaties bij de bevolking, maatschappelijke organisaties en donoren. |