Extra informatie over Nederland
Algemeen
Nederland (Frans: Pays-Bas; Duits: Die Niederlande; Engels: The Netherlands; in het buitenland wordt Nederland vaak Holland genoemd) is het in West-Europa gelegen deel van het Koninkrijk der Nederlanden. De totale oppervlakte van Nederland is 41.526 km2. Van noord naar zuid is Nederland zo'n 300 kilometer lang en van oost naar west zo'n 200 kilometer breed. Nederland is iets groter dan Belgi en negen keer kleiner dan Duitsland.
Als enclaves binnen de provincie Noord-Brabant bevinden zich ca. 30 kleine Belgische gebieden, die samen de gemeente Baarle-Hertog vormen; daarbinnen liggen weer twee Nederlandse exclaves, behorend tot de gemeente Baarle-Nassau. Behalve het vasteland omvat Nederland de Waddeneilanden: Texel, Vlieland, Terschelling, Ameland, Schiermonnikoog en Rottumeroog.
Nederland grenst in het oosten aan Duitsland (577 km), in het zuiden aan Belgi (450 km), in het westen aan de Noordzee en in het noorden aan de Noordzee en de Waddenzee (de totale kustlijn bedraagt 451 km).
De Nederlandse Antillen zijn een autonoom deel van het Koninkrijk der Nederlanden en omvat twee tot de Kleine Antillen behorende eilandengroepen in het Caribisch gebied, samen 800 km2 en met ca. 200.000 inwoners. De twee eilandengroepen behoren respectievelijk tot de Benedenwindse en Bovenwindse Eilanden en liggen op ca. 900 km afstand van elkaar; de eerste groep omvat de voor de kust van West-Venezuela gelegen eilanden Bonaire (met Klein-Bonaire) en Curaao; de tweede groep omvat de ten oosten van Puerto Rico gelegen eilanden Saba, Sint-Eustatius en Sint-Maarten.
Tot 1 januari 1986, toen het de status aparte verkreeg, behoorde het Benedenwindse eiland Aruba ook tot de Nederlandse Antillen.
Landschap
Ondanks de kleine oppervlakte van Nederland bestaat er een grote verscheidenheid aan landschappen, die echter vaak zijn ontstaan door menselijk ingrijpen.
Het Nederlandse landschap wordt dan ook sterk bepaald door de dijkenbouw, de landaanwinning, het droogleggen van moerassen, de landbouw en de bouw van steden en wegen.
Echte oer-natuurlandschappen kent Nederland nauwelijks meer en de natuur wordt gedomineerd door akkers, weilanden en heidevelden die ontstaan zijn door het massale kappen van bossen. De bossen die nu in Nederland voorkomen zijn dan ook allemaal aangeplant.
Ca. 200.000 jaar geleden werd Nederland gedeeltelijk bedekt door landijs. Tot de lijn Haarlem-Nijmegen werden grind, zand, keileem en zwerfstenen afgezet en door de gletsjertongen werd zand en grind opzij geduwd en ontstonden evenwijdige, tot 100 meter hoge heuvelruggen in Overijssel, Gelderland en Utrecht. Dit heuvelachtige gebied is grotendeels bedekt met heidevelden en bossen.
De bodem ten zuiden van de grote rivieren bestaat hoofdzakelijk uit zand en grind. De gronden in Zuid-Limburg zijn meer dan een miljoen jaar oud en niet door jongere afzettingen bedekt. Hier worden dan ook delfstoffen gevonden als mergel en steenkool.
In sommige drassige gebieden van Hoog-Nederland ontstonden veengebieden die echter zijn drooggemaakt en ontgonnen. Na de aanleg van veel kanalen werd het veen afgegraven, daarna afgevoerd en bijvoorbeeld in de vorm van turf gebruikt als brandstof.
Ook Laag-Nederland kent veengebieden en vooral in het Hollands-Utrechtse veengebied werd veel veen afgegraven en ontstonden plassen die nu o.a. gebruikt worden als recreatiegebieden, b.v. de Loosdrechtse plassen boven Utrecht. De laagveengebieden ontstonden achter een gesloten duinenrij.
Op basis van de hoogte- en de bodemverschillen zijn de volgende landschapstypen te onderscheiden:
Het plateau van Zuid-Limburg.
Het grondmorenelandschap van Drenthe en oostelijk Friesland.
Het stuwwallengebied in voornamelijk Gelderland en Overijssel.
Heuvelrijen in Utrecht (o.a. Utrechtse heuvelrug), Overijssel en Gelderland (o.a. Veluwe).
De dekzandgebieden van Noord-Brabant en Noord- en Midden-Limburg.
De hoogveengebieden in Groningen, Drenthe en de Kop van Overijssel.
De Hollands-Utrechtse en Fries-Overijsselse veengebieden.
De gebieden met jonge zeeklei in Friesland, Groningen, noordelijk Noord-Holland en Zeeland.
De rivierkleigebieden in het midden van het land rond de Maas en de Rijn.
De duingebieden langs de kust van Noord- en Zuid-Holland.
Bekende streken en landschappen zijn verder:
De Achterhoek, de Betuwe, Twente, het Gooi, de Peel, West-Friesland, de Zaanstreek, Salland, de Ommelanden, de Biesbosch, het Kennemerland en de Hondsrug.
Polderlandchap Nederland Door inpoldering is er veel nieuw land ontstaan, onder andere de provincie Flevoland die bestaat uit de zeepolders Noordoostpolde en Oostelijk- en Zuidelijk-Flevoland, voornamelijk in gebruik als woon-, werk-, en recreatiegebied met groeisteden als Lelystad en vooral Almere.
De Wieringermeer en de Noordoostpolder zijn typisch agrarische polders. Tezamen is er een landaanwinst van ca. 1650 km2 geboekt. Door de Afsluitdijk, een dam van ca. 30 kilometer tussen Noord-Holland en Friesland, veranderde de Zuiderzee in een meer, het IJsselmeer.
Ten noorden van het IJsselmeer liggen de Waddeneilanden. Texel is het grootste Waddeneiland met een oppervlakte van ca. 216 km2.
Richting zuidoosten verdwijnt het polderlandschap en verschijnt er een heidelandschap met bossen, zandduinen en grasvlakten. Hier ligt o.a. het natuurreservaat "De Hoge Veluwe", een nationaal park met een oppervlakte van 5400 ha.
De eeuwige strijd tegen het water is zeer goed terug te zien in het landschap. Een groot gedeelte van Nederland ligt onder de zeespiegel en wordt door dijken tegen de oprukkende Noordzee beschermd. Bekend zijn ook de Deltawerken in de provincie Zeeland. De polders in dit gebied worden door een dammenstelsel beschermd tegen overstromingen. Bij de laatste grote overstroming in 1953 verloren meer dan 1800 mensen het leven.
De hoogte in Nederland wordt gemeten vanaf 0 meter Normaal Amsterdams Peil (NAP) wat overeenkomt met de gemiddelde vloedstand langs de kust. De grens tussen Laag-Nederland en Hoog-Nederland ligt op 1 meter boven NAP.
In het grootste deel van Nederland bestaat de bodem uit door de zee, de rivieren of de wind aangevoerd materiaal. Nederland is een tijd lang bedekt geweest met pakijs en toen zijn de heuvelruggen in Utrecht, Overijssel en Gelderland ontstaan in de vorm van stuwwallen. In het zuiden van de provincie Limburg is het landschap sterk benvloed door erosie, hoewel een deklaag van vruchtbare lss het erosiekarakter heeft verbloemd. Zuid-Limburg is tevens het meest heuvelachtige gedeelte van Nederland en hier is het hoogste punt van Nederland te vinden, de Vaalserberg met 321 meter.
Het beeld van het Nederlandse landschap is in het Holoceen sterk bepaald door de activiteit van de rivieren en de zee. Door de zee werden uitgestrekte kleigebieden gevormd en van strandwallen en met de afbraak van het veengebied, gevormd achter deze strandwallen ontstonden o.a. de Zuiderzee en de Biesbosch. De wind heeft in het Holoceen de duinen en de zandverstuivingen doen ontstaan.
Het landschap is ook sterk bepaald door menselijke activiteiten. Door uitvening en daarna drooglegging van meren en plassen zijn diepliggende droogmakerijen ontstaan (het laagste punt van Nederland ligt in de gemeente Nieuwerkerk aan den IJssel en bevindt zich 6.74 m beneden NAP).
Ca. 24% van Nederland ligt beneden de zeespiegel. De rest van het land ligt op zeeniveau of iets daarboven. Een groot deel van Nederland wordt tegen het zeewater beschermd door dijken die soms meer dan 25 meter hoog zijn.
Rivieren, meren en plassen
Rijn Nederland De Rijn is zowel gletsjerrivier als regenrivier en de afvoer van de Rijn bedraagt gemiddeld 69 miljard m3 water per jaar. Door de kanalisatie van de Neder-Rijn en de Lek verbeterde de bevaarbaarheid van de IJssel, het Pannerdens Kanaal, de Neder-Rijn en de Lek.
De Maas is een echte regenrivier, waardoor het verschil tussen de grootste en de kleinste voorgekomen afvoer veel groter is dan die bij de Rijn. Een groot deel van de Maas is gekanaliseerd.
Van de Schelde ligt alleen de brede mond binnen de Nederlandse grenzen. De kleine rivieren die buiten het Nederlandse grondgebied ontspringen, brengen in totaal slechts gemiddeld 3 miljard m3 water per jaar over de grenzen. Deze hoeveelheid is in het kader van de waterhuishouding alleen van regionale betekenis.
De vele meren en plassen liggen voornamelijk in het veenlandschap van Nederland en zijn vaak op natuurlijke wijze ontstaan door afslag van veenoevers nadat bijvoorbeeld door een inbraak van de zee een aanzet tot de vorming van open water had plaatsgevonden.
Veel meren zijn gevormd vanuit oude riviertjes in het veenlandschap. De uitgeveende gebieden worden veelal als plas aangeduid. Een groot aantal meren en plassen is in de loop van eeuwen drooggemalen. Een bijzondere plaats nemen de meren in, die ontstaan zijn als gevolg van de Zuiderzeewerken (IJsselmeer en zijn randmeren) en de meren die gevormd zijn door de Deltawerken.
Klimaat
Wolken Nederland Nederland heeft over het algemeen een gematigd zeeklimaat met koele winters en milde zomers waarin de temperatuur vooral bepaald wordt door de ligging ten opzichte van de zee en de nabijheid van de warme Noord-Atlantische Golfstroom. De verschillen in temperatuur zijn aan zee dan ook kleiner dan landinwaarts.
De gemiddelde jaartemperatuur neemt van het noorden naar het zuiden toe en de afstand tot de zee bepaalt ook in sterke mate de windsnelheid, die in het zuiden iets kleiner is dan in het noorden.
De hoogste temperaturen komen voor in juni en juli in continentaal-tropische lucht met een gemiddeld dagelijks maximum in De Bilt van 28 C. In de drie wintermaanden vallen de laagste temperaturen wanneer Nederland zich in continentaal-polaire lucht bevindt. Het gemiddeld dagelijks maximum blijft dan net beneden het vriespunt.
De gemiddelde temperatuur aan de kust bedraagt in de zomer ca. 16C en in de winter 3C. In het binnenland liggen de gemiddelde temperaturen in de zomer en de winter respectievelijk op 17C en 2C. De laagste temperatuur ooit in Nederland gemeten bedroeg 27,8C en de hoogste temperatuur ooit gemeten bedroeg +38,6C. Het gemiddelde aantal zomerse dagen van boven de 25C varieert van minder dan vijf op de Waddeneilanden tot ca. 25 per jaar in het zuiden van het land. De zonnigste maanden zijn mei tot en met augustus en de warmste maanden zijn juni tot en met september.
De neerslag is vrij regelmatig over het jaar verdeeld. In het binnenland valt de meeste regen in de zomer, in de kustgebieden in het najaar. De droogste maand is over het algemeen maart. In de wintermaanden sneeuwt het regelmatig en hagel valt meestal in de zomer. Motregen en mist zijn het meest frequent in najaar en winter. In de herfstmaanden oktober en november komen de meeste stormen voor.
Gemiddeld valt er ongeveer 780 mm neerslag per jaar.
Kijk hier naar de neerslagbeelden in Nederland van de laatste 24 uur.
Planten en dieren
Planten
Duinlandschap Nederland De plantengroei is als gevolg van de variatie in en binnen de landschappen zeer gevarieerd. Een aantal landschappen zijn zelfs uniek voor Europa of in ieder geval zeer bijzonder. Als voorbeelden kunnen genoemd worden het duinengebied langs de kust en het geheel van kwelders en begroeide strandvlakten. De grote laagveenmoerassen bij Nieuwkoop, in de Vechtstreek, Noordwest-Overijssel en Friesland komen in West- en Zuid-Europa verder nergens voor. Ook de door inpoldering ontstane Oostvaardersplassen in Flevoland zijn uniek.
In het oosten en het zuiden liggen stuwwallen, heidevelden, hoogvenen, vennen en loofbossen, rivierdalen, beken en bronnen, elk met hun eigen karakteristieke plantengroei. In Zuid-Limburg ligt een plateaulandschap met in de dalen een gevarieerde, ten dele aan de daar voorkomende kalk gebonden plantengroei, die sterk afwijkt van de rest van Nederland.
De verscheidenheid wordt nog versterkt door regionale klimaatverschillen en bovendien heeft de mens duizenden jaren lang landschap en plantengroei benvloed, voornamelijk door het bedrijven van een kleinschalige en gevarieerde landbouw. Als de menselijke invloed zou wegvallen zou het land, voor zover niet onder de zeespiegel verdwijnend, voor het overgrote deel begroeid raken met een klein aantal bosvegetatietypen, die nu, ten dele als resten van een oorspronkelijke begroeiing, nog aanwezig zijn.
De mens heeft het oorspronkelijk bosrijke land in de loop der eeuwen geleidelijk vervangen door stabiele half-natuurlijke landschappen zoals heidevelden, blauwgraslanden en andere schraallanden, rietlanden en krijthellinggraslanden, waardoor de verscheidenheid aan de plantengroei vergroot is. De oerbossen werden in de loop van de geschiedenis gekapt of afgebrand voor akkers, dorpen, wegen en steden. In 1876 verdween het laatste oerbos met de kap van het Beekbergerwoud bij Apeldoorn.
Rond 1870 was nog maar 3% van de landoppervlakte van Nederland bos. Op dit moment is dat weer gestegen tot meer dan 9% door voornamelijk nieuwe aanplant met vaak uitheemse soorten. Veel terreinbeheerders laten het bos nu natuurlijk verjongen en planten steeds meer inheemse soorten aan. Een voorbeeld hiervan zijn de Koninklijke bossen het Loo bij Apeldoorn, die nu op een natuurlijke manier beheerd worden. Andere voorbeelden van enigszins natuurlijk bos in Zuid-Limburg zijn het Savelsbos en Petit Gravier.
Tot in de 20ste eeuw namen deze landschappen een veel groter oppervlak in beslag dan het cultuurland als bijvoorbeeld akkers en weiden. In de 20e eeuw verschraalde de plantengroei door de toenemende woningbouw, de industrialisering en de schaalvergroting op velerlei gebied wat leidde tot onder meer milieuverontreiniging, wegenbouw en gebruik van herbiciden en pesticiden.
Hierna volgt een korte beschrijving van de flora in diverse landschappen en gebieden:
De kustduinflora van het kalkarme Waddendistrict wordt gekenmerkt door onder andere zeewinde, zeehaver en zeedistel. De flora van de binnenduinen bestaat onder andere uit duindoorn, duinroos en knopbies. Verder vinden we in dit gebied typische duinheidevegetatie als struikheide, dopheide, stekelbrem, berendruif, rijsbes, kraaiheide en verfbrem.
In het binnenduin van het duindistrict komen soorten voor die aan kalk gebonden zijn zoals wilde liguster, zuurbes, wegedoorn, kardinaalsmuts. Ook vinden we hier zoomvegetatie als nachtsilene, driedistel en ruig viooltje. Vele andere soorten wijzen erop dat het klimaat hier ook warmer is dan in het Waddendistrict.
De gebieden langs de grote rivieren in Zeeland en op de Zuid-Hollandse eilanden worden o.a. gekenmerkt door vele Midden-Europese soorten als weidesalie, cypreswolfsmelk, akkerklokje, marjolein, kleine ruit, Engelse alant, genadekruid, polei, grote engelwortel. Deze planten hebben behoefte aan kalkrijk droog zand, kalkrijke klei of komen voor op vaak overstromende oevers van rivieren.
Het Hafdistrict in Noord- en Zuid-Holland, Utrecht, Overijssel, Friesland en Groningen wordt gekenmerkt door veel plassen en moerassen en in cultuur gebracht polderland. Enkele typische soorten voor dit gebied zijn: moeraswolfsmelk, moeraslathyrus, groot nimfkruid en veenreukgras. Een aantal kenmerkende soorten van voedselrijke moerassen zijn watergentiaan, gewoon blaasjeskruid, slangenwortel en fonteinkruidsoorten.
In het Drents district zijn heiden en de bijna verdwenen hoogvenen het meest kenmerkend. Hierin en in de bossen en moerassen komen o.a. voor: dopheide, brem en hulst, maar ook van oorsprong noordelijke soorten als kraaiheide, zevenster, Linnaeusklokje, Zweedse kornoelje en Noordse zegge.
In het Gelders district is de noordelijke invloed veel minder en de invloed van stromend water daarentegen is weer groter. Deze regio is voor de kleine wolfsklauw zeer belangrijk, maar voor bijvoorbeeld kleine schorseneer en heidezegge veel minder belangrijk.
Het Kempens district ligt in Noord-Brabant en een deel van Limburg. De noordelijke soorten komen hier bijna niet meer voor. De heidevelden zijn opvallend arm, de bossen en beekdalen daarentegen rijk aan soorten. Kenmerkend zijn o.a. knolsteenbreek, kruipende waterweegbree en een aantal bijna verdwenen soorten, bijvoorbeeld kranskarwij.
Vele loofbossen met een Midden-Europese flora komen onder andere voor in een deel van Oost-Twente, de Achterhoek, het Rijk van Nijmegen en Oost-Limburg. Hier groeien onder andere taxus, zoete kers, zwarte rapunzel, gele dovenetel, heelkruid, en goudveilsoorten.
De flora in het krijtdistrict in het uiterste zuiden van Nederland wijkt sterk af van de rest van het land door een meer continentale en een plaatselijk kalkrijke bodem. Bijzondere planten zijn hier o.a. maretak, peperboompje, christoffelkruid, lievevrouwebedstro, witte veldbies, franjegentiaan en 13 soorten orchideen.
Dieren
Merel De dierenwereld in Nederland is door een groot aantal factoren betrekkelijk arm te noemen. Echte natuurlijke landschappen komen nog maar op zeer kleine schaal voor door o.a. de sterke verstedelijking. Door deze urbanisatie werden bijvoorbeeld berg- en rotsbewoners als zwarte roodstaart en gierzwaluw stadsbewoners. Door grootscheepse inpolderingen, met name die van de Zuiderzee en de Deltawerken nam het zoetwateroppervlak sterk toe, maar werd de fauna in bijvoorbeeld de Waddenzee weer negatief benvloed.
Ook de monocultures van akker-, weide- en bosbouw hadden grote invloed op de fauna. Bepaalde diersoorten, vaak schadelijke, werden erdoor aangetrokken en andere soorten verdwenen. De laatste decennia heeft de milieuverontreiniging sterk bijgedragen tot verarming van de fauna, niet in de laatste plaats die van het zoete water.
Een opmerkelijk verschijnsel is dat naast het verdwijnen van een aantal diersoorten ook het opkomen van andere te constateren valt. Zo broedt de Turkse tortel pas sinds 1950 in Nederland en komst nu in heel Nederland voor. Vogels als merel, grote lijster, Europese kanarie en zwarte specht konden hun leefgebied ook behoorlijk uitbreiden. Andere diersoorten konden nog net behouden worden of zijn opnieuw uitgezet, o.a. grauwe gans, kwak, havik, raaf, edelhert, ree, en wild zwijn. Roofdieren als dassen en marters kunnen zich nauwelijks handhaven door steeds kleinere jachtgebieden met steeds minder prooidieren.
Soorten die in Nederland uitgestorven zijn door de toenemende bevolking en de voortschrijdende ontbossing zijn o.a. oeros, bruine beer, wolf, wilde kat en bever, die echter in 1988 weer met succes heringevoerd werd in de Biesbosch.
Al of niet opzettelijk ingevoerde dieren komen nu algemeen voor. Voorbeelden hiervan zijn o.a. konijn, muskusrat, fazant, snoekbaars en Chinese wolhandkrab. Op een wat beperkter gebied handhaven zich moeflon, damhert en beverrat.
Ook de ondiepe kustwateren van de Noordzee en de Waddenzee kennen een geringe soortenrijkdom, waarbij echter wel grote aantallen van n soort kunnen voorkomen. De Waddenzee is van groot belang als broedplaats van talloze in de zee levende organismen waarvan de zeehond en de bruinvis de grootste zijn.
Nederland Korenwolf In Zuid-Limburg komen via de Ardennen Midden-Europese talrijke diersoorten voor die elders in Nederland niet voorkomen. De meeste soorten zijn echter zeldzaam en worden met uitsterven bedreigd, o.a. eikelmuis, muurhagedis, vuurpad, vroedmeesterpad, beekforel en wijngaardslak. Zuid-Limburg is ook van groot belang door de vele grotten waar vleermuizen in groten getale overwinteren. In 2003 werd bekend dat het aantal vleermuizen weer toeneemt. Zeven soorten, baardvleermuis, franjestaart, grootoorvleermuis, ingekorven vleermuis, meervleermuis, vale vleermuis en watervleermuis, waren sinds 1990 in aantal ruim verdubbeld. In Zuid-Limburg komt ook de zeldzame veldhamster of Europese hamster voor, die in Zuid-Limburg "korenwolf" wordt genoemd. |