Extra informatie over Sierra leone
Algemeen
De Europese interesse voor dit deel van Afrika gaat terug tot 1495 toen de Portugezen een fort bouwden op de plaats waar nu Freetown ligt. Vanuit Sierra Leone werden de eerste slaven naar Amerika getransporteerd. Het Verenigd Koninkrijk bracht, nadat het de slavernij had afgeschaft in 1772 een groep ex-slaven naar Sierra Leone. Zij stichtten een gemeenschap die later zou uitgroeien tot Freetown, de hoofdstad van Sierra Leone. In 1896 werd Sierra Leone uitgeroepen tot een Brits protectoraat. In 1961 werd Sierra Leone een onafhankelijke staat (lid van de Britse Commonwealth). Sierra Leone werd in 1971 een republiek.
Het land kende sinds de onafhankelijkheid veel economische problemen, politieke onrust en enkele staatsgrepen. Desondanks stonden de inwoners van Sierra Leone bekend als goed opgeleide en handige ambachtslieden, uitstekende handelaren en geweldige kunstenaars. Belangrijker bleek het optreden vanaf het begin van de jaren negentig van een rebellenbeweging, het Revolutionary United Front (RUF) onder leiding van Foday Sankoh. Dit front rekruteerde onder werkloze of anderszins in de problemen geraakte jongeren. Deze lompenjeugd ging de kern uitmaken van een uiterst destructieve en gewelddadige beweging, die erin slaagde het land in een orgie van geweld te storten. Het leger bestreed het RUF op al even gewelddadige wijze. Burgers trachtten zich door het opzetten van zelfverdedigingsgroepen te beschermen tegen zowel het RUF als het leger.
Onder druk van de Economic Community of West African States (ECOWAS) en de internationale gemeenschap kwam het in 1997 in Abidjan tot een akkoord, dat onder andere een wapenstilstand en een plan voor vrede betrof. Er kwam echter niets van terecht. Het RUF weigerde te ontwapenen en ook het regeringsleger werkte tegen. Toen het leger een staatsgreep pleegde, vluchtte president Ahmad Tejan Kabbah (in 1996 democratisch gekozen) de grens over. De orde in Sierra Leone werd hersteld door ECOWAS-troepen, in het bijzonder door het Nigeriaans contingent daarvan. Dit contingent trok vanuit buurland Liberia Sierra Leone binnen. De hoofdstad Freetown werd heroverd en president Kabbah kon terugkeren. In 1999 kwam het tot een nieuw vredesakkoord, gesloten in Lom. Ter naleving daarvan zetten de Verenigde Naties een vredesmacht in: de UN Aid Mission in Sierra Leone (UNAMSIL). Met 17.000 soldaten was deze vredesmacht de grootste ter wereld en de grootste in Afrika ooit.
Het bleef echter onrustig in Sierra Leone. In 2000 braken grootscheepse gevechten uit tussen opstandelingen, regeringstroepen en VN-vredeshandhavers. Vooral door Brits militair ingrijpen kon de orde worden hersteld en het vredesproces worden voortgezet (Abuja-akkoorden). Sinds 2001 is het rustiger in het land. Vooral door de grootschalige internationale presentie is Sierra Leone op weg naar een min of meer normale situatie. Vanwege de algemene normalisering en de sterk verbeterde veiligheidssituatie is besloten om UNAMSIL per 31 december 2005 terug te trekken.
De autoriteiten van Sierra Leone zijn sinds het vertrek van UNAMSIL volledig verantwoordelijk voor de binnenlandse veiligheid en grensbewaking. De regering van Sierra Leone wordt in deze taak sinds januari 2006 bijgestaan door een VN Integrated Office in Sierra Leone (UNIOSIL), met het doel bij te dragen aan de openheid en vrijheid in de presidentsverkiezingen, begin 2007. Het bureau zal verder de autoriteiten assisteren bij het verbeteren van de mensenrechtensituatie en het bereiken van de milleniumdoelstellingen. Het doel van UNIOSIL is het aanpakken van de oorzaken van het conflict, waar armoede, werkeloosheid en uitzichtloosheid, corruptie en een zwakke staat een rol in speelden. UNIOSIL wordt bijgestaan door een International Military Advisory and Training Team (IMATT). Het is de bedoeling dat IMATT tot 2010 in Sierra Leone blijft om het leger van Sierra Leone te professionaliseren. De VN vredesmacht in Liberia (UNMIL) draagt de verantwoordelijkheid over de bescherming en beveiliging van het in 2004 opgerichte Speciale Hof van Sierra Leone. Dit Hof is ingesteld om de verantwoordelijken voor de schendingen van de mensenrechten, gepleegd ten tijde van de burgeroorlog, te berechten.
Staatsvorm
Met het overdragen van de macht aan een democratisch gekozen bestuur in 1996 werd de grondwet van 1991 (welke in 1992 na een staatsgreep buiten werking was gesteld) nieuw leven ingeblazen. De constitutie voorziet in een meerpartijensysteem en legt de uitvoerende macht bij de president die gekozen wordt voor een periode van vijf jaar, met een mogelijkheid van een eenmalige verlenging. De wetgevende macht bestaat uit n kamer met 124 leden gekozen voor een periode van vijf jaar, waarvan 112 leden rechtstreeks gekozen worden. De resterende 12 plaatsen zijn gereserveerd voor zogenaamde paramount chiefs (traditionele leiders van bepaalde regios. De president is het hoofd van een kabinet dat hij zelf benoemt.
Binnenlandse situatie
De laatste vier jaar is de stabiliteit in Sierra Leone snel toegenomen. Hiervoor verantwoordelijk zijn de massale internationale presentie en de de facto uitschakeling van een groot deel van de RUF-strijdmacht. RUF-leider Sankoh werd gevangen genomen en overleed in juli 2003 in hechtenis. De demobilisatie van de voormalige strijders verliep boven verwachting. Tienduizenden strijders, vooral jongeren, leverden hun wapens in. In januari 2002 werd officieel de vrede in Sierra Leone uitgeroepen. In een sfeer van vertrouwen en optimisme wordt verder gewerkt aan het vredesproces. In februari 2004 werd het National Committee for Disarmament, Demobilization and Reintegration (NCDDR) officieel opgeheven. Gedurende de vijfjarige looptijd zijn meer dan 70.000 strijders via het DDR-programma ontwapend en gedemobiliseerd.
In mei 2002 vonden presidents- en parlementaire verkiezingen plaats. President Kabbah, destijds 70 jaar oud, werd opnieuw gekozen tot president voor een periode van vijf jaar en zijn partij, de Sierra Leone People Party (SLPP), werd de grote winnaar in het parlement. De belangrijkste oppositiepartij, de voormalige regeringspartij All Peoples Congres (APC), was niet sterk genoeg om een echte vuist te maken. De RUF deed in 2002 eveneens mee met de verkiezingen, maar werd volledig weggevaagd.
Regionale verdeeldheid speelt een belangrijke rol in de politiek van Sierra Leone. De SLPP domineert in het oosten en zuiden van Sierra Leone, terwijl de APC zijn (groeiende) aanhang in het noorden geconcentreerd ziet. In mei 2004 vonden lokale verkiezingen plaats, die succesvol zijn verlopen.
In maart 2007 zullen opnieuw presidents- en parlementaire verkiezingen plaatsvinden. Spanningen binnen de regerende SLPP lopen op. Deze onrust houdt verband met de populariteit van Solomon Berewa binnen de SLPP en zijn eis dat zijn grootste rivaal, Charles Francis Margai en diens aanhangers, de SLPP moesten verlaten. Margai heeft gehoor gegeven aan deze oproep en vervolgens de Peoples Movement for Democratic Change (PMDC) opgericht. De PMDC zal in maart 2007 meedoen in de verkiezingen. Op de midden tot lange termijn kan ervan uitgegaan worden dat de PMDC een concurrent zal worden van de SLPP, in zowel het zuiden als het oosten van Sierra Leone. Ook de APC blijft onderling sterk verdeeld.
Ondanks de op zichzelf bemoedigende voortgang van het vredesproces blijft de toestand in Sierra Leone fragiel. Het land kent nauwelijks eigen instituties en geen midden- en hoger kader, waardoor Sierra Leone de basisvoorwaarden voor duurzame ontwikkeling mist. Sierra Leone zal nog lange tijd afhankelijk blijven van internationale steun. Instabiliteit in buurlanden Ivoorkust, Liberia en Guinee Conakry zal een negatief effect hebben op Sierra Leone. Jeugdwerkeloosheid is een van de grootste problemen waarmee de regio geconfronteerd wordt. Spanningen in Guinee zijn opgelopen sinds de dood van president Lansana Conte.
Door gebrek aan capaciteit is er weinig betrouwbaar statistisch materiaal beschikbaar. Hierdoor kunnen schattingen van bijvoorbeeld de economische groei of het percentage HIV/AIDS besmette mensen wijd uiteenlopen. Hoewel de capaciteit van het leger en de politie toeneemt, kunnen deze beide instellingen de rust en orde nog niet op eigen kracht garanderen. Ook zijn nog niet alle milities volledig ontbonden. De vele jongeren, voor wie de toekomst weinig perspectief lijkt te bieden, vormen een gevaar voor de stabiliteit van het land. Een andere potentieel destabiliserende factor in Sierra Leone is de grootschalige corruptie.
Op het moment uit de publieke onvrede met het bestuur, de corruptie, de werkeloosheid, de armoede en het gebrek aan (medische) voorzieningen en onderwijs zich in de formatie van vele kleine politieke bewegingen.
Strafhof en waarheidscommissie
In maart 2004 trad het Speciale Hof voor Sierra Leone formeel in werking. In tegenstelling tot Neurenberg is het Hof geen militair tribunaal en het verschilt van de tribunalen voor Rwanda en voormalig Joegoslavi vanwege de goedkeuring en samenwerking van Sierra Leone met de VN. Het Hof dat niet onder controle van de Veiligheidsraad valt, maar een hybride mandaat heeft moet de 20 30 personen die het meest verantwoordelijk worden gehouden voor de grove schendingen van mensenrechten berechten. Het Hof zal de kopstukken van de drie belangrijkste partijen in de oorlog in drie aparte kamers berechten. In maart 2003 werden de eerste zeven personen aangeklaagd. Twee van hen, RUF-leider Foday Sankoh en de RUF-commandant Sam Bockarie, zijn in 2003 overleden. Onder de aangeklaagden bevinden zich verder Johnny Paul Koroma (pleger van een staatsgreep in 1997 en vervolgens leider van het Armed Forces Revolutionary Command (ARFC)), Issa Sesay (RUF), Alex Brima en Morris Kallon (RUF), maar ook Sam Hinga Norman.
Norman was de leider van de militie, Civil Defense Forces (CDF) of Kamajors, die vanaf 1993 tegen het RUF en legerdeserteurs vocht. Toen de rust was teruggekeerd in Sierra Leone werd Norman als minister van binnenlandse zaken lid van het kabinet van president Kabbah. De arrestatie van Norman, naast de arrestatie van 2 andere prominente leden van het CDF, heeft in Sierra Leone en binnen de partij van de president, hevige onrusten veroorzaakt. Norman wordt gezien als een van de verzetshelden in de burgeroorlog. Veroordeling van Norman zou kunnen leiden tot onvrede binnen de veiligheidstroepen en de CDF veteranen. Norman wordt beschuldigd van (onder andere) het rekruteren en gebruiken van kindsoldaten, onwettig moorden, plundering en het angst aanjagen van de bevolking. Norman wijst de beschuldiging dat hij primair verantwoordelijk was voor deze misdaden van de hand. Hij stelt dat president Kabbah, als toenmalig vooraanstaand lid van de Kamajors, minstens een even grote verantwoordelijkheid draagt voor de gepleegde misdaden als hijzelf. Bovendien zo stelt Norman werd de groep ondersteund door hoge diplomaten uit de VS, VK, Nigeria en de VN.
De bekendste aangeklaagde is oud-president Charles Taylor van Liberia. Taylor heeft in ruil voor de beruchte bloeddiamanten leden van de RUF financieel en materieel ondersteund. Begin 2003 is Taylor in ballingschap gegaan in Nigeria. President Obasanjo verleende hem asiel in de hoop voorgoed een einde te kunnen maken aan de spanningen in het door de verschrikkingen verscheurde land. Het vertrek van Taylor heeft positieve effecten gehad op het stabiliseringsproces in Liberia. De ballingsschapsconstructie heeft tot eind maart 2006 voortbestaan. Nadat Ellen Johnson-Sirleaf, huidig presidente van Liberia, op 5 maart om uitlevering van Taylor had gevraagd is hier op 29 maart door president Obasanjo van Nigeria gehoor aan gegeven. In totaal zijn er door het Hof voor Sierra Leone 17 aanklachten van oorlogsmisdrijven en misdrijven tegen de menselijkheid geformuleerd tegen de Liberiaanse oud-president.
Naast het Speciale Hof is tot voor kort een Waarheids- en Verzoeningscommissie (TRC, Truth and Reconciliation Commission) werkzaam geweest, waar plegers van gewelddaden die niet in aanmerking kwamen voor het Hof, hun misdaden konden opbiechten. De doelstellingen van de TRC waren een onpartijdig historisch verslag van de jaren van burgeroorlog op te stellen en verzoening te bevorderen. De TRC kende, nog meer dan het Hof, een problematische financiering. In oktober2004 publiceerde de TRC haar rapport. Daarin werden Libi en Liberia in grote mate verantwoordelijk gehouden voor de oorlog in Sierra Leone. Daarnaast vroeg het aandacht voor de getraumatiseerde jeugd. |