Extra informatie over Somalie
Algemeen
In 1960 ontstond de Somalische Republiek uit een samenvoeging van Italiaans Somaliland (het zuidelijke deel) en Brits Somaliland (het noordelijke deel). Ondanks de vorming van een coalitieregering, met een evenredige representatie van de verschillende etnische groeperingen, raakte het land spoedig verwikkeld in een gewelddadige strijd.
In oktober 1969 werd de macht overgenomen door generaal Mohamed Said Barre, die een beleid van wetenschappelijk socialisme invoerde. Tijdens zijn bewind kende Somali een centrale gezagsstructuur waarin (formeel) geen ruimte werd gelaten aan het clansysteem. De belangrijkste clan of afstammingsgroepen in Somali zijn de Isaak, de Hawiye, de Dir, de Darod, de Digil en de Rahanweyn. De laatste twee behoren tot de Saab-groep en leven oorspronkelijk van de landbouw in het zuiden van Somali, terwijl de eerste vier groepen traditioneel leefden van nomadische veelteelt en tot de noordelijke Samaal-groep behoren.
Gedurende de jaren zeventig en tachtig groeide het verzet tegen het autocratische en economisch niet succesvolle bewind van Barre. De van Ethiopi verloren oorlog om het Ogadengebied (1977-1978) werkte als een katalysator voor het ineenstorten van de Somalische staat. In het noordwesten van Somali (het huidige Somaliland) ontstond een breed gesteunde onafhankelijkheidsbeweging, onder leiding van de Isaac clan. Barre trachtte de opstand van deze Somali National Movement (SNM) neer te slaan. Dit leidde tot een meedogenloze burgeroorlog, waarin velen om het leven kwamen en grote materiele schade geleden werd. Duizenden vluchtelingen trokken naar Djibouti en Ethiopi. Deze burgeroorlog heeft een tot op heden onoverbrugbare kloof geschapen tussen de Somalilanders en de rest van Somali, De oplopende spanningen, teruglopende inkomsten en de dramatische afloop van de Ogadenoorlog betekenden het einde voor Barre. In 1991 verliet hij het land. Somali stortte in met het uitbreken van de gewapende conflicten tussen op clan- en /of subclan basis georganiseerde milities en facties.
Op 18 mei 1991 riep de SNM de onafhankelijkheid uit in Somaliland, waarvan de grenzen overeenkomen met die van het vroegere Brits Somaliland. In augustus 1998 volgden clanleiders in het noordoosten dit voorbeeld en richtten Puntland op dat, in tegenstelling tot Somaliland, enkel streeft naar een semi-autonome status binnen een federaal Somali. Noch Puntland, noch Somaliland werden en worden internationaal niet erkend als zelfstandige staat. In het centrale en zuidelijke deel van Somali vormde het eigendomsrecht om beschikbare grond (landbouw en weidegronden, waterplaatsen en infrastructuur) de inzet van gevechten. In combinatie met een ernstige droogte begin 1992 leidde dit tot een enorme hongersnood en internationale voedselhulp in april van hetzelfde jaar. Toen deze hulp inzet van gewapende strijd werd besloot de VN eind 1992 tot een interventie UNITAF (Unified Task Force), met militaire steun van de VS. Ontwapening van de milities mislukte echter. Het internationale wapenembargo op Somali werd (en wordt) bovendien overtreden. In oktober 1993 raakte UNOSOM (United Nations Operation in Somalia) in conflict met de milities van Generaal Aideed. De dood van Amerikaanse soldaten en de daarop volgende beelden van een Amerikaanse soldaat die door de straten van Mogadishu werd gesleept leidde in 1994 tot voortijdige beindiging van de internationale bemoeienis met Somali. De gevechten tussen de clans werden hervat, de verschillende strijdende facties versplinterden steeds verder en het banditisme raakte wijdverspreid.
Tussen 1991 en 1999 werden internationaal verscheidene pogingen ondernomen de strijdende partijen tot een vredesakkoord te bewegen. Deze mislukten allen, tot de Inter-Governmental Authority on Development (IGAD, een intergouvernementele organisatie waar Ethiopi, Eritrea, Kenia, Djibouti, Somali, Sudan en Oeganda lid van zijn) met ondersteuning van de VN in de Djiboutiaanse plaats Arta vredesbesprekingen organiseerden. Aan deze Arta-besprekingen deelden van mei tot augustus 2000 zon 2000 clanoudsten, religieuze leiders en andere vertegenwoordigers van de civil society mee. De delegatieleden bereikten in augustus een akkoord. Er werd een Transitional National Assembly (TNA) gekozen. Abdulkassim Salat Hassan werd voor een periode van drie jaar interim president. In oktober 2000 benoemde hij een Transitional Government (TNG), onder leiding van Ali Khalif Galaydh.
Somaliland, de meerderheid van de Darod/Majerteen, Hawiye en Rahanweyn clan en een aantal krijgsheren in Mogadishu distantieerden zich al snel van het TNG. De tegenstanders sloten begin 2001 een coalitie, in een poging tot een verenigd front te komen. Dit betekende dat de TNG geen draagvlak meer genoot onder de Somalische bevolking. Het geweld nam, met name in het zuiden van Somali in hevigheid toe. Hierop besloot de IGAD opnieuw een poging te doen tot duurzame vrede en ontwikkeling in Somali te komen. In oktober 2002 ging in Eldoret en later in Mbagathi, Kenia, een verzoeningsconferentie van start waar, met uitzondering van Somaliland, alle Somalische partijen aan deelnamen.
De conferentie aanvaardde eind januari 2004 de huidige grondwet. Deze voorziet in een federale staatsvorm en een overgangsparlement (TFP). Abdullahi Yusuf Ahmed, tot dan toe president van Puntland, werd in oktober 2004 door het TFP gekozen tot president van de Federale Republiek Somali voor een termijn van vijf jaar. Met deze verkiezing is het vredesproces formeel ten einde gekomen. Na de inauguratie van president Yusuf op 14 oktober 2004 is de voorgaande overgangsregering TNG officieel afgetreden. President Yusuf Ahmed wees op 3 november 2004 Ali Mohamed Gedi aan als premier. Gedi was tot zijn benoeming in Somali werkzaam voor lokale en internationale niet-gouvernementele organisaties (NGOs). De verhuizing van de nieuwe regering en parlement van Nairobi naar Somali liet tot februari 2005 op zich wachten. Tot op de dag van vandaag ervaart een deel van het parlement en de regering Mogadishu als een zeer onveilig gebied. In de hoofdstad vinden regelmatig gewapende gevechten plaats tussen verschillende belangengroepen. President Yusuf en premier Gedi verblijven vooralsnog in Jowhar. Hun veiligheid wordt gegarandeerd door Ethiopi en de plaatselijke warlord Mohammed Dheere. Als gevolg van deze situatie splitsten het kabinet en het parlement zich op. Naast de Jowhar groep bestaat de Mogadishu groep die onder aanvoering van Sharif Hassan Sheikh Aden staat. Het gevolg was dat het voor het overgangsparlement (TFP) onmogelijk bleek bijeen te komen voor een vergadering. Deze situatie bleef iets langer dan een jaar bestaan tot president Yusuf, begin januari 2006, onder auspicin van de Jemenitische president, met zijn rivaal Sheikh Aden heeft gesproken. Uit deze vergadering volgde de zogenaamde Aden verklaring, waarin beiden aangeven samen te werken om tot een oplossing van de status-quo te komen. De Aden verklaring werd gevolgd door een ontmoeting van het (bijna) voltallige TFP op 26 februari 2006 te Baidoa, ten noordoosten van Mogadishu. De vergadering verliep vreedzaam.
Staatsinrichting
In Somali is vooralsnog geen sprake van een centraal bestuur of van een eenduidige inrichting van de staat. Het inrichten van de federale staat Somali zal een belangrijke taak worden voor de onlangs bijeengekomen Somalische overgangsregering (TFP). Het omvormen van een samenleving die 14 jaar geen enkele vorm van centraal gezag heeft gekend in een normaal land is echter geen eenvoudige opgave. Het mandaat van de nieuwe (voorlopige) transitionele federale instituties strekt zich van 2004 tot 2009. In zowel centraal als zuid Somali is beperkt sprake van lokaal en / of provinciaal bestuur. De invloed van deze besturen is echter minimaal te noemen.
Het Transitional Federal Charter is de grondwet die in februari 2004 in Nairobi werd aangenomen. Hierin zijn de plichten en bevoegdheden van de TFP verankerd. De wetgevende macht, het Transitional Federal Parliament (TFP), is langs clanlijnen samengesteld. Ook minderheidsgroepen en vrouwen zijn hierbij vertegenwoordigd. De positie van de rechterlijke macht is onduidelijk.
De in augustus 2004 ingestelde Transitional Federal Assembly (TFA) telt 275 leden. De vier clanfamilies Hawiye, Darod, Dir en Rahanweyn hebben elk 61 vertegenwoordigers. De minderheidsgroepen hebben samen 31 zetels te verdelen gekregen. Na hun bediging op 22 augustus 2004 kozen de leden van het TFA Hassan Sheikh Adan (RRA) uit hun midden tot parlementsvoorzitter. Vanwege geschillen tussen de diverse clans is de TFA deels gevestigd in Mogadishu, deels in Jowhar.
Somaliland" riep zichzelf in 1991 uit tot onafhankelijke staat en heeft inmiddels een grond- en kieswet. Het democratiseringsproces kreeg in 2001 vorm met de oprichting van politieke partijen. Een jaar later werden er in zes provincin van Somaliland gemeenteraadsverkiezingen gehouden. In mei 2003 volgde presidentiele verkiezingen die gewonnen werden door Dahir Riyale Kahin. De wetgevende macht bestaat uit 2 kamers. Beide kamers worden bezet door 75 leden. De eerste parlementaire verkiezingen werden in september 2005 gehouden, onder toezicht van internationale waarnemers. De verkiezingen zijn ordelijk, rechtsmatig en transparant verlopen en hebben geleid tot een parlement waarin de Democratic United National Party (UDUB) van president Kahin 33 zetels heeft en de grootste oppositiepartijen Kulmiye (Solidariteitspartij) en de Justice and Welfare Party (UCID) respectievelijk 28 en 21. Zowel mannen als vrouwen hebben vanaf achttien jaar stemrecht. Volgens artikel 5 van de grondwet is de wetgeving gebaseerd op de sharia (Islamitische wetgeving) en ongeldig als zij hiermee in strijd is. De rechterlijke macht wordt geleid door de president van het Hooggerechtshof. Dit gerechtshof bewaakt de toepassing van de grondwet. In Somaliland zijn geen vakbonden of andere werknemersorganisaties.
Puntland streeft niet naar onafhankelijkheid, maar naar het herstel van een centrale (al dan niet federale) regering in Somali. Puntland kent momenteel een overgangsgrondwet. De transparantie en effectiviteit van de overheid in Puntland is geringer dan in Somaliland. Puntland kent geen senaat of Hogerhuis, politieke partijen zijn niet toegestaan en er zijn geen vakbonden of andere werknemersorganisaties. De 66 volksvertegenwoordigers in het parlement, waaronder 4 vrouwen, zijn op 30 december 2004 aangewezen door de clanoudsten. Deze vertegenwoordigers kozen op 8 januari 2005 generaal Mohamud Muse Hirsi Ade tot president. De verkiezing van generaal Ade leidde tot tevredenheid van clanoudsten in Somaliland. De sharia is formeel de basis voor de wetgeving in Puntland. De structuur van de rechterlijke macht omvat rechtbanken, regionale hoven voor beroep en een Hogergerechtshof.
Zowel Somaliland als Puntland hebben eigen veiligheids- en politiediensten. Ook in andere delen van Somali kan er lokaal sprake zijn van betrekkelijke vrede en veiligheid. Somaliland als onafhankelijke staat wordt internationaal niet erkend.
Binnenlandse politiek
Binnen Somali bestaat er verzet tegen welke vorm van buitenlandse inmenging dan ook. Hierbij moet worden gedacht aan die groepen die het meest te verliezen hebben bij herstel van het land. De Sharia rechtbanken zijn bang hun invloed te verliezen. De niet in de TFG vertegenwoordigde zakenmensen, verschillende warlord, als ook verschillende freelance milities maken zich zorgen om het verlies van hun lucratieve inkomstenbronnen en (politieke) macht. Belangrijke discussiepunten voor de TFG zijn: de hoofdstadkeuze, de vraag of het huidige VN wapenembargo opgeheven, dan wel aangepast dient te worden om een eventuele IGAD vredesmissie mogelijk te maken, en de rolvervulling van deze potentile buitenlandse troepen.
Een groeiend probleem is de piraterij in de wateren van de Indische Oceaan. Door deze roofovervallen wordt de distributie van voedselhulp, noodzakelijk door de extreme droogte, aan de noodlijdende bevolking van centraal en zuid Somali bemoeilijkt. Recente rapporten tonen aan dat 1.7 miljoen mensen in de komende paar maanden afhankelijk zullen zijn van voedselhulp. Het leveren van de hulp via Kenia en daarmee over land is geen gemakkelijke opgave.
Omdat het onrustig en gevaarlijk in Somali bleef stemde de Afrikaanse Unie (AU) begin 2005 in met het verzoek van Yusuf Ahmed aangaande een militaire missie in Somali. De IGAD heeft in februari groen licht gekregen van de AU om deze missie initieel op zich te nemen. Voor- en tegenstanders van de inzet van vredestroepen blijven tot op heden verdeeld. Ook binnen de TFG bestond verschil van mening. De ministers behorende tot Darod (sub)clans steunden president Yusuf Ahmed. Ministers die afkomstig zijn uit de Hawiye (sub)clans stonden achter het standpunt van premier Gedi. Gedi verklaarde aanvankelijk dat de veiligheid in Somali een zaak van de Somalirs zelf is. De premier zag daarom voor vreemde veiligheidstroepen geen plaats in Somali. Niettemin gaf de ministerraad op 5 februari 2005 toestemming voor de stationering van 7.500 IGAD vredestroepen. Binnen het TFP bleef hierover verdeeldheid bestaan. Toen de IGAD tijdens een bijeenkomst in maart 2005 in Oeganda besloot tot inzet van 6.800 vredestroepen uit buurlanden Kenia, Ethiopi en Djibouti werd hiertegen in Mogadishu massaal gedemonstreerd. Bovendien ontmoette het IGAD-besluit internationaal kritiek. IGAD meldde in maart 2005 dat Sudan en Oeganda de eerste landen zijn die eenheden voor het vredescontingent in Somali zullen gaan leveren. Dit is tot op de dag van vandaag nog niet gebeurd.
Ook in het noorden van Somali blijven spanningen bestaan. Zowel Somaliland als Puntland maken aanspraak op de provincies Sool en Sanaag. Aangezien geen van beiden zich een oorlog kan veroorloven om de omstreden gronden, lijken recente ontwikkelingen in de richting van verzoening te wijzen. Ethiopi, Eritrea, Djibouti, Jemen, Tanzania en Kenia herbergen vele uit Somali afkomstige vluchtelingen. Sinds 11 september 2001 is de internationale aandacht voor Somali, als mogelijk veilige haven voor terrorisme, gegroeid. Een ander probleem is de grootschalige wapenhandel in de instabiele regio. Volgens de VN commissie die toeziet op het wapenembargo zijn de wapenleveranties tussen 2004 en 2005 explosief toegenomen. Deze toename zou een directe relatie hebben met oplopende spanningen tussen de TFG aanhang en diens oppositionele krachten in Somali. Jemen heeft toegegeven 5000 wapens te hebben geleverd aan de TFG. Ethiopi ontkent betrokkenheid bij de wapenleveranties, ondanks vermoedens van de commissie |