Extra informatie over Turkije
Algemeen
Het hoogland van Anatoli is het belangrijkste landschap van Turkije.
Het bestaat uit een ca. 2000-2500 m hoge, boomloze, deels woestijnachtige
hoogvlakte, in het noorden en in het zuiden door hoge randgebergten omgeven, allebei met een groot aantal toppen van 3000 m en meer. Naar de Egesche zijde lost het hoogland zich op in een aantal kleinere gebergten.
Op het hoogland bevindt zich een gebied zonder afvloeiing, dat ongeveer eenderde van het gehele hoogland in beslag neemt. Het bestaat
voor een groot deel uit zoutsteppen, afgewisseld met zoutmoerassen en
zoutpannen. Het vrijgekomen bodemzout werd met het overblijvende water naar het
laagste punt van het gebied gevoerd, waar het op 940 m hoogte het Tuz Gl (= Zoutmeer; ca. 1650 km2) vormde. Ook in het zuidwesten van het afvoerloze gebied vormden zich zoutmeren. Langs de gehele kust van het schiereiland loopt een smalle vlakte, waar de rivieren brede en diep in het land dringende dalen hebben gevormd.
Het Armeense Hoogland begint ongeveer op de lijn waar het schiereiland Klein-Azi naar voren treedt; de bergketens van Pontisch Gebergte en Antitaurus komen hier samen en waaieren daarop weer naar het oosten zodanig uit dat een groot, vrijwel geheel uit vulkanische gesteenten bestaand hoogland wordt gevormd: Armeni. De gemiddelde hoogte hiervan bedraagt ca. 1650 m; in het noorden en zuiden stijgt het echter in zijn randgebergten tot meer dan 4000 m. In het oosten ligt Turkijes hoogste berg, de Ararat (5156 m). Turkije ligt in een gebied dat zich kenmerkt door het vaak optreden van aardbevingen, dikwijls van zeer verwoestend karakter. Vulkanisme is eveneens over heel Turkije verbreid, doch het sterkst geconcentreerd in Armeni. In West-Anatoli begon de vulkanische activiteit sinds 1924 opnieuw. Europees Turkije is een grotendeels laag gelegen landschap met veel moerassen.
Turkije bezit weinig rivieren, die bovendien vrijwel niet geschikt zijn voor de scheepvaart. Globaal gezien stromen de rivieren naar alle zijden van het Anatolisch plateau af en doorbreken op weg naar zee de randgebergten. Zij hebben een groot verval (tot 11%) en ontwikkelen daardoor een sterke erosiewerking; aan de monding vormen zij dikwijls deltalandschappen uit het meegevoerde materiaal. De grootste geheel op Turks gebied stromende rivier is de Kizil Irmak (= Rode Rivier). De Turkse meren liggen grotendeels in de beide afvoerloze gebieden en hebben deels zout, deels brak, op plaatsen met ondergrondse waterafvoer voor een deel zelfs zoet water.
Klimaat
Het klimaat vertoont grote verschillen, die vooral samenhangen met de ligging ten opzichte van de zee en de hoogte. Het binnenland bezit een sterk landklimaat, terwijl de kusten een zeeklimaat hebben. Depressies, gemiddeld ongeveer vijf per jaar, komen uitsluitend in het koude jaargetijde voor en trekken dan over de Zwarte Zee of over de Middellandse Zee, maar nooit over het centrale hoogland. Hun invloed gaat niet verder dan enige tientallen kilometers landinwaarts. Daardoor komen in het binnenland zeer lage temperaturen voor. Aan de voorzijde van de Middellandse-Zeedepressies voeren woestijnwinden droge, warme lucht ook naar het binnenland, met name in het voorjaar. 's Zomers waaien onder invloed van de lage druk boven Azi noordelijke winden. De kusten zijn dan koeler dan het binnenland, juist tegengesteld aan de wintersituatie. Behalve langs de kust, m.n. van de Zwarte Zee, is de neerslag gering en sterk wisselend.
Planten en dieren
In het droge hart van het Centraal Plateau is veel grasland. Tegen de flanken van uitgedoofde vulkanen, zoals de Kara Dag en de Erciyas Dagi, waarvan de hogere hellingen vaak bebost zijn, komen steppen voor, evenals op de plateaus van Oost-Turkije tussen de gebergten. Op de hellingen van de Taurus en de Antitaurus komt in lente en zomer een weelderige grasgroei tot stand. Eeuwen van houthakken en grazen hebben de bossen uitgedund en teruggedrongen (van 70% tot 26% van de oppervlakte) en hebben zelfs hun samenstelling veranderd. Door het aanhoudend grazen van geiten in de westelijke kustgebergten overheerst daar het struikgewas. De dichtste bossen van Turkije liggen in het noorden, op de noordelijke hellingen van het Pontisch Gebergte bij de Zwarte Zee.
Bruine beer, wolf, wild zwijn en panter komen hier en daar nog voor; de tijger is uitgeroeid, de leeuw is al heel lang geleden verdwenen. Voor de vogelwereld is Turkije een belangrijke passeerplaats in de trek; de Bosporus is bekend om de grote standplaats van trekvogels in herfst en voorjaar. Veel roofvogels, aalscholvers en pelikanen broeden in Turkije; de kaalkopibis is een uitstervende broedvogel. Een bekend reservaat is o.a. het Manyasmeer in westelijk Aziatisch Turkije, een belangrijke broed- en overwinteringsplaats voor vogels.
Het zeewater wordt bevolkt door makrelen, zeebaarzen, dolfijnen, sardines, tonijnen, moeralen, palingen en inktvissen. Grote zeeschildpadden leggen in het zand langs de zuidkust hun eieren. |